skepsis

Laten we eerlijk zijn. In zekere zin verkopen therapeuten en coaches lucht. Ik ook. Woorden, verhalen, hoop, betekenis, vertrouwen, visies en suggesties. Allemaal onzichtbare zaken die jij maar van ons moet aannemen. Coaching en therapie zijn hierom een lucratief beroep voor kwakzalvers, praatjesmakers en goedbedoelende fantasten.

Kun je rijk worden door een seminar te bezoeken als deze. Of deze? Deze. Misschien deze. En hier. Nee, daar. Ach, zoek zelf maar.

Je kunt jezelf het entreegeld voor zo'n duurbetaalde seminar besparen. Ik kan je namelijk hier en nu haarfijn uitleggen waar die bijzondere methodes om miljonair te worden uiteindelijk op uitdraaien: vertel anderen dat ze rijk, succesvol en gelukkig kunnen worden en vraag daar dan geld voor. Doe workshops, maak een gladde website, praat luid en duidelijk, doe een pak aan, schrijf een boek en probeer op tv te komen. Gebruik ondertussen veelzeggende woorden en oneliners als: kwantummechanica; Law of Attraction; niet geschoten altijd mis; de maatstaf voor verandering ben jijzelf; authenticiteit verkoopt; als ik het kan, kan jij het; haal je wel voldoende uit het leven?: ik was ooit een loser, totdat ik << voeg naam favoriete methode in>> ontdekte."

Hoe meer je op deze manier verdient en/of hoe vaker je op tv of in de krant komt, des te meer wordt je gezien als het levende bewijs dat jouw methode werkt, hoe rijker je wordt... enzovoorts.

Rijk worden? Je kan het! Als je maar bedenkt: mensen die veel seminars volgen worden zelden rijk. Je moet ze geven.

Yanagi Ryuken is een Japanse aikido-grootmeester die bekend staat om zijn 'no-touch knockout'. Naar eigen zeggen bouwt hij door een speciale meditatietechniek in een paar seconden tijd zoveel 'chi'-kracht op dat hij zijn tegenstanders kan vloeren zonder ze met één vinger aan te raken. Hier zie je hem aan het werk in zijn eigen dojo.

We denken vaak goede redenen te hebben om 'iets' te vinden terwijl we in werkelijkheid vaak 'iets vinden' en daar de redenen bij verzinnen. Uit deze blinde oppervlek ontstaan talloze andere blinde vlekken.

Uit onderzoek blijkt steevast dat het brein veel sneller bevestiging vindt van oorspronkelijke vermoedens en minder oog heeft voor informatie die daar niet mee strookt. Net zoals je ineens veel meer rode auto's om je heen ziet wanneer je hebt besloten er een te kopen. Iemand die een groen exemplaar wil, ziet natuurlijk vooral veel groene wagens. Op die manier kun je ook verklaren hoe intelligente mensen totaal verschillende, tegenstrijdige religies of wereldbeelden kunnen aanhangen.

We hebben het gevoel dat we de scénes uit het verleden net als uit een digitaal archief naar wil kunnen oproepen en afspelen. Helaas is dat zelfvertrouwen onterecht. Niet alleen bestaat ons verleden noodzakelijk uit een selectieve representatie van wat er gebeurd is, het ‘verleden’ is ook aan verandering onderhevig. Slechts door een klein beetje manipulatie van een slimme onderzoeker of hypnotherapeut kan er aan dat verleden geboetseerd worden.

Ons brein heeft de onbedwingbare behoefte aan verklaringen en betekenis. We zien gezichten in wolken, horen muziek in willekeurige geluiden en denken vaak dat losse gebeurtenissen direct met elkaar te maken hebben. We zijn leermachines, met een aangeboren neiging om patronen te zien en verbanden te trekken. Meestal door situatie A (vanmiddag vis gegeten) met situatie B (ik ben nu misselijk en rillerig) te verbinden en daaraan een conclusie te verbinden (ik heb een voedselvergiftiging). Dat noemen we leren.

Hippocrates, Oude Wijze Griek en vader van de geneeskunde, zei zo’n 2000 jaar geleden: "Er zijn in feite twee dingen, wetenschap en mening, de eerste leidt tot kennis, de tweede tot onwetendheid."

Over het bestaan van de ware (ook wel soulmate genoemd) kun je net zulke discussies hebben als over God. Romantische zielen geloven er graag in, nuchtere geesten zouden het graag willen, maar vinden de bewijzen ervoor maar magertjes.

Wil je de kneepjes leren van subtiele, menselijke beïnvloeding (vaak ook wel marketing genoemd)? Je hoeft niet verder te lopen dan je eigen supermarkt. Behalve levensmiddelen, ziet de scherpe observeerder er een bonte verzameling manipulatietechnieken uitgestald. Laten we ze eens nalopen.