Hoe kies je een goede therapeut of therapievorm die bij je past?

Dit is pagina 2 van de Therapiewijzer.

Alle therapeuten proberen op een positieve manier in te grijpen in de soms ingewikkelde wisselwerking tussen gedachten, gedrag en gevoelens. Als de balans hiervan uitslaat naar de minkant (psychisch lijden) en je mist de controle om hem recht te trekken dan zijn er meerdere manieren om het evenwicht te hervinden. Over de beste manier om dit te doen is geen absolute eenduidigheid onder therapeuten. En dat is ook niet per sé nodig, er zijn meerdere wegen die naar Rome leiden.

Voor de een is een wekelijkse sessie hardlopen genoeg om zich beter te voelen, bij de ander is een langdurig proeces van rouwverwerking nodig of een training 'grenzen aangeven'.

Zoals eerder gezegd: er bestaan zo'n 250 geregistreerde vormen van psychotherapie, en therapeuten binnen dezelfde school hebben waarschijnlijk ook een eigen mening over wat zij het belangrijk vinden. Ondanks de verschillen in accent kunnen we uit talloze wetenschappelijke onderzoeken filteren wat welke therapeutische elementen wel werken en welke niet. De eerder besproken achterliggende factoren die alle therapieën gemeen hebben zullen goede therapeuten benutten en uitbuiten.

Er zijn een aantal zaken die voor jou de doorslag moeten geven of je met een bepaalde therapie of therapeut door wilt of niet. De lijst die ik hieronder noem is deels gebaseerd op eigen ideeën en vooroordelen over therapie. je hoeft het er niet mee eens te zijn. Het is ten dele een kwestie van smaak en voorkeur. Ik zal aangeven waar dat zo is.

Pijlers van een goede therapeutische relatie.
De relatie met je therapeut is belangrijk, en die klik is - zoals met andere relaties - een gevoelskwestie. Je therapeut hoeft niet te voelen als een goede vriend, maar vertrouwen in diens kundigheid en oprechtheid is wel een vereiste. Goede therapeuten zijn over het algemeen invoelend, niet-veroordelend, ondersteunend, stralen autoriteit uit en geven je hoop op een betere toekomst. Een paar zaken waar je tijdens de therapie op kunt letten:

Een goede therapeut...

- laat jou niet zwemmen, maar geeft duidelijkheid over zijn visie op de klachten, zijn plan van aanpak en een bijhorend tijdsraam. Hij evalueert regelmatig samen met jou of het de goede kant opgaat. Als je niet weet waar je nou eigenlijk mee bezig bent, of waarom het nuttig is, dan is dat geen goed teken.

- zal vage klachten proberen duidelijk uit te vragen en concreet te herformuleren. Als je helder weet wat je wilt, en ziet wat je daarbij in de weg staat is verandering een stap dichterbij. Een kleine periode waarbij klachten bijgehouden worden is hierbij vaak een belangrijk hulpmiddel, en een voorbode van echte verandering.

- houdt zich niet strikt aan een handboek, maar stemt de sessies af op de doelen en opvattingen van zijn cliënt. De favoriete oplossingen en voorkeuren van de therapeut hoeven niet de jouwe te zijn. Hij zal ze daarom niet opdringen. Een goede therapeut heeft oog en respect voor de oplossingen en suggesties die de cliënt zelf aandraagt.

-dringt nooit zijn eigen vooroordelen, geloof en normen en waarden aan jou op. Een goede therapeut is net als jij een mens met eigen verlangens, normen en waarden. Maar hij is ook getraind om die zoveel mogelijk buiten de therapiekamer te houden.

-probeert jou niet bij zich te houden. Vooral zelfstandige therapeuten hebben paradoxale belangen. Aan de ene kant ben jij hun broodwinning, aan de andere kant is het hun doel jou zo snel mogelijk weer zelfstandig te laten opereren. Een leuke langdurige, vriendschappelijke band met je therapeut is misschien fijn, maar is het echt wat je nodig hebt?

- is niet bang voor jouw kritiek, voelt zich niet persoonlijk aangevallen en zal het niet laten jou te confronteren als hij denkt dat het nodig is. Wees niet bang kritisch te zijn en openlijk te twijfelen aan het nut van de therapie als jij er geen heil in ziet.

Als je na een paar sessies voelt dat er niks verandert of dat je vertrouwen verliest in de therapeut dan is dat een teken om dat eerlijk te bespreken en eventueel afscheid te nemen.

Verschillen in therapie
Ondanks dat veel therapieën hun eigen taaltje en structuur hebben ontwikkeld zijn ze onder te verdelen op slechts een paar dimensies. De accenten worden verschillend gelegd, maar de overlap is enorm. Het is deels aan jou om te bepalen wat je aanspreekt en zinniger lijkt. Je kunt een therapeut op onderstaande dimensies uitvragen.

Focus op het heden of het verleden?
Sommige therapeuten focussen op het verleden: specifiek op de beslissende momenten en ervaringen die jouw leven richting hebben gegeven (en die nu nadelig in jouw leven doorsijpelen). Deze therapeuten zijn van mening dat vooral inzicht in waar jouw klachten vandaan komen belangrijk is om ze in de toekomst te vermijden of aan te pakken.

Meer oplossingsgerichte therapeuten geven het verleden een beperkte rol en kijken meer naar hoe jou klachten zich in het hier en nu in stand worden gehouden. De vraag ‘wat houd je hier en nu tegen om klachtenvrij en gelukkig te zijn?’ interesseert hen meer dan de vraag ‘waar komt je probleem vandaan?’ De eerste vraag opent de deur van de kamer waar de oplossingen en mogelijkheden zich bevinden. Graven in iemands verleden verdient wat hen betreft geen hoofdrol tenzij iemand last heeft van onverwerkt leed.

Focus op inzicht of gedrag?
In bijna elke therapie is inzicht belangrijk. Inzicht in hoe klachten in stand worden gehouden en waar de klachten eventueel vandaan kunnen komen. Waar sommige therapieën vooral bestaan uit praatsessies en inzichtgevende opdrachten (lezen, schrijven), is er een andere groep therapeuten die meer actie verlangen van hun cliënten. Zij vinden inzicht in sommige gevallen niet voldoende en gaan ervan uit dat deze mensen door strategisch dingen op een manier te doen sneller effect sorteren, zowel in gedrag als gevoel. Het creëren van nieuwe ervaringen kan veel invloed hebben op zelfvertrouwen, motivatie en zelfredzaamheid. Praktische therapeuten geven daarom soms huiswerkopdrachten mee die hun cliënten in hun dagelijks kunnen integreren.

Kort versus langlopende behandeling?
Therapieën kunnen uiteraard verschillen in duur. Hoewel benodigde duur afhankelijk is van de klachten zijn veel therapieën tegenwoordig kortdurend. Niet alleen vanwege economische bezuinigen, het blijkt dat de kortdurende therapieën (5-15 sessies) vaak net zo goed werken als de langdurende of voortdurende therapieën (waarbij geen afgesproken tijdsraam is). Kortdurende therapieën hebben als voordeel dat iemand niet afhankelijk wordt van de therapeut en daarom belang heeft om niet helemaal 'beter' te worden. Om de zoveel tijd een follow-upsessie om te evalueren is wel iets wat de meeste therapeuten doen.

Volgende of sturende sessies?
Waar het vroeger not done was om sturend op te treden, wordt dat tegenwoordig juist vaker gedaan, omdat het verandering stimuleert. In een 'volgende therapie' gaat de de therapeut mee met het tempo, de associaties en verlangens van de cliënt zonder al teveel in te grijpen. Praten en inzicht vergaren is daar het doel. De cliënt kan, in samenspel met de therapeut op zijn eigen tempo ontdekken wat belangrijk voor hem is. In sturende therapieën wordt de cliënt meer gestuurd om dingen anders aan te pakken. Er worden zelfs afspraken gemaakt. Hier is 'doen' het belangrijkste element.

Vaste structuur of niet?
Vroeger had je een strikte scheiding van therapeutische scholen. Ze hadden allen hun eigen methodes en technieken. Tegenwoordig gaan therapeuten vaak vreemd: doordat veel technieken wetenschappelijk zijn onderzocht, gebruiken en combineren veel therapeuten tegenwoordig vaker werkzame elementen uit verschillende therapieën die hun praktisch nut hebben bewezen. Veel therapeuten werken tegenwoordig ook samen met psychiaters en andere specialisten. Zo kan een effectief veranderingsplan op maat gemaakt worden. Eentje dat bij jou past.

Online of face-to-face?
Welkom in het nieuwe millenium: tegenwoordig verloopt psychische hulpverlening steeds vaker via het internet. Werkt het ook? Ja. Volgens diverse onderzoeken geeft online therapie goede resultaten, vergelijkbaar met face-to-face therapie. Zo'n 80 procent ervaart een duidelijke vermindering van de klachten en voelt een band met zijn 'digitale' behandelaar. Het grootste voordeel van online hulp is dat de cliënt en therapeut zelf bepalen waar en wanneer ze werken. Je kunt het in je eigen tempo, vanuit het comfort van je huis doen. Teksten worden automatisch in een dossier opgeslagen en kunnen altijd teruggelezen worden. Schrijven dwingt je goed in te zoomen op je gedachten doordat je ze concreet opschrijft. Dat komt de bewustwording altijd ten goede. Voor cliënten die om wat voor reden dan ook niet naar een therapeut of coach toe kunnen biedt online therapie en coaching uitkomst. Dat geeft vrijheid. Voor wie is het (niet) geschikt? Het is vooral een kwestie van voorkeur. Daarnaast is het een pre als je van schrijven houdt. E-coaching is niet geschikt als de klachten heel ernstig zijn, of als iemand zelf niet goed kan inschatten hoe ernstig zijn eigen situatie is. Denk bijvoorbeeld aan iemand die last heeft van een psychose of van manische klachten.

Pillen of niet?
Psychologische klachten zijn subjectief. Er is geen apparaat dat objectief kan aantonen hoe jij je voelt of wat de beste methode is. Dat geldt ook voor het gebruik van pillen, zoals anti-depressiva, anxiolitica, adhd-medicijnen, slaapmiddelen. Hoewel het wat mij betreft de voorkeur verdient om het eerst zonder medicijnen te proberen, kan het in bepaalde gevallen nuttig zijn - in ieder geval voor een bepaalde periode - medicijnen te nemen. Het kan je uit een eerste moeilijke periode halen, zodat je je leven sneller op de rit hebt. Therapeuten hebben hier verschillende ideeën over. Als jij twijfelt, vraag dan een second opinion.

Samen of alleen in therapie?
In veel gevallen wordt een probleem als een individuele aangelegenheid gezien terwijl de relatie- of gezinssituatie de problemen in stand houdt. Bijvoorbeeld omdat een partner positieve verandering onbewust saboteert of remt. Dan is het goed de partner (en eventueel andere relevante betrokkenen) bij het proces te betrekken. Als een therapeut vermoedt dat de klachten in stand worden gehouden of versterkt door de partner of andere gezinsleden dan zal hij die erbij proberen te betrekken. Systeem- of relatietherapie betekent dat een therapeut niet alleen de cliënt met zijn individuele klachten en wensen begeleidt, maar ook het systeem (meestal relatie, gezin) waarin de klachten optreden. Een therapeut moet hier wel voor opgeleid zijn, maar het spreken van een partner en het zien van hun interactie geeft bijna zonder uitzondering heel waardevolle informatie, en de partner kan mogelijk helpen het veranderingsproces van de cliënt te steunen. Al is het maar omdat deze begrip meer krijgt voor de situaties van zijn partner.

Wetenschappelijk of niet?
Alternatieve therapieën, veelal gebaseerd op spiritualiteit of religie, hebben iets wat normale therapieën missen: ze geven meestal betekenis aan menselijk lijden en beloven meer tussen hemel en aarde. Ook als is er geen bewijs voor, het klinkt een stuk aantrekkelijker dan het meer technische gepraat over psychologische klachten van standaardtherapie. Niet verbazingwekkend behalen alternatieve therapeuten zoals reiki-masters, helderzienden, auralezers, kinesiologen, lichtwerkers, astrologen heel goede resultaten bij hun cliënten als het gaat om tijdelijke verlichting van psychische klachten. Veel alternatieve therapeuten zijn charismatisch en krachtig door wat ze geloven. Dat kan jou in het beste geval veel vertrouwen, steun en richting geven. De schaduwzijde ervan kan zijn dat je afhankelijk wordt van zaken buiten jezelf. In plaats van dat je (het placebo-effect van je) eigen geest de credits geeft, kun je afhankelijk worden van de (soms willekeurige en onbewezen) geloofsels van je therapeut. Soms niet erg, soms helaas wel. In tegenstelling tot in de alternatieve hoek waar het geloof, spiritualiteit en betekenis van het leven soms juist de bakermat van de verandering vormen wordt dat bij normale therapie zoveel mogelijk buiten de therapiekamer gehouden, omdat iedereen dat zelf moet kunnen invullen.

Om de kwaliteit van de geestelijke gezondheidszorg te verbeteren worden multidisciplinaire richtlijnen opgesteld voor de behandeling van psychische problemen. Bij het opstellen van de multidisciplinaire GGZ-richtlijnen wordt beschikbare wetenschappelijke literatuur systematisch doorzocht en gewogen tezamen met de expertise van hulpverleners en ervaringskennis van patiënten, om zo tot een instrument te komen dat aangeeft wat de aangewezen interventies zijn bij verschillende klachten. De richtlijnen geven houvast tijdens een therapie, maar zijn niet dwingend. Als er goede redenen zijn kan er door een behandelaar van afgeweken worden.

Doe de zelftest
Is er aanleiding om met een professional in gesprek te gaan?

Meest voorkomende psychische klachten
Somberheid en depressieve klachten
Angst en paniek
Trauma/ onverwerkte schokkende ervaring
Agorafobie of pleinvrees
Eetproblemen
Rouw en verlies
Burnout of overmatige stress
ADHD/ADD
Verslaving en obsessie
Piekeren en tobben
Relatieproblemen

Algemene artikelen over therapie en gedragsverandering
Wat is geluk?
Waarom is veranderen vaak zo ontzettend moeilijk?
Psychische klachten via internet aanpakken: werkt dat?

Reacties

Helder en overzichtelijk geschreven; dankjewel. Wel een taalfout in deze zin: (...) De vraag ‘wat houd je hier en nu tegen om klachtenvrij en gelukkig te zijn?’ interesseert hen meer (...). 'Houd' moet hier met dt, omdat 'wat' het onderwerp is. Een trucje is om in gelijksoortige zinnen te proberen 'je' door 'jou' te vervangen; if so, dan is 'je' niet het onderwerp.

Reactie toevoegen

Plain text

  • Geen HTML toegestaan.
  • Regels en paragrafen worden automatisch gesplitst.