Leugentje om bestwil: mag dat?

Er zijn meerdere manieren om de waarheid te zeggen
Als zogenaamd relatiedeskundige wordt mij wel eens gevraagd hoe ik denk over liegen binnen relaties. Meestal door mensen die zelf veel liegen of ervan overtuigd zijn dat het een doodzonde is. Aan de toon van de vraag en het type schoenen kan ik merken tot welke groep de vraagsteller behoort. Voor beide types heb ik een verschillend antwoord.

Tegen de leugenaar - die graag hoort dat liegen best okay, zeker als het om ‘bestwil’ gaat - zeg ik dat liegen vaak niet okay is. Tegen de verstokte antileugenaar zeg ik dat liegen soms juist erg gezond kan zijn. Dat zeg ik niet omdat ik eigenlijk geen mening heb, maar omdat het afhangt van de situatie. Er is wat mij betreft geen duidelijke regel.

Iemand die te weinig ruggengraat heeft ontwikkeld om af en toe de waarheid te spreken mist waarschijnlijk iets heel essentieels in zijn leven: een band met anderen. Mogelijk heeft deze ergens in zijn leven geleerd dat het niet loont om de waarheid te spreken. Misschien iets te vaak bestraft door ultracorrecte ouders, of juist beloond met aandacht, geld of status voor strategische onwaarheden? Leugenaars weten donders goed dat hun partner vreemdgaanderij en andere onhebbelijkheden niet zal accepteren. Verzwijgen lijkt de beste optie.

Als liegen een gewoonte wordt verstop je jezelf. Uiteindelijk word je eenzaam, ongekend, onbegrepen, ongelukkig, en je weet niet meer wie je bent... En hoe meer je in je leven hebt gelogen hoe moeilijker het wordt ermee te stoppen. Sommige leugenaars creëren een monster waar ze niet meer vanaf komen. Je bent gewaarschuwd!

Andersom: iemand die enkel eerlijk wil zijn wordt een inflexibel vervelend mens. Teveel ruggengraat maakt je stijf, star en onbuigzaam. En waarschijnlijk ook erg eenzaam. Hoewel het 'eerlijkheidsstreven' heel nobel lijkt, is hardnekkige eerlijkheid bij nader inzien vaak helemaal niet zo eerlijk. Vaak is het zo dat mensen die keihard de waarheid willen spreken iets compenseren: meestal het gevoel dat er niet voldoende rekening met hen wordt gehouden. Waarom anders die behoefte? De drang om iedereen maar eens te zeggen waar het op staat komt vaak pas nadat iemand altijd braafjes (maar met tegenzin) naar anderen geluisterd heeft. De bevrijding van het eerlijk zijn is aanvankelijk lekker, maar wordt steeds minder leuk als ook de leuke mensen om je heen je opeens niet meer bellen. Dan ben je misschien wat te ver gegaan in je waarheidsdrang. Meestal corrigeert dit zich en wordt de 'reborn waarheidspreker' vanzelf wat milder. De persoonlijke grenzen hoeven op een gegeven moment niet meer zo nodig agressief bewaakt te worden.

Daarnaast heb je mensen die hun waarheid als 'de enige waarheid' zien en het daarom graag en vaak opdringen aan anderen. Vaak is dit een specifiek metafysisch wereldbeeld. Dit zijn de echte probleemgevallen, die als ze niet oppassen met iedereen problemen hebben. Als je niet kunt leven met het feit dat elk mens een eigen representatie van de werkelijkheid heeft, dan heb je een zwaar leven voor de boeg.

Nergens zie je dat zo duidelijk als in relatietherapie. Vaak is er een van de twee torteduifjes die meent te weten wat goed voor de ander is: "Mijn vrouw zou meer moeten sporten, en minder tv-kijken. Net zoals ik. Ook het dagelijkse wijntje zou ze moeten laten staan. Ze geeft bovendien een slecht voorbeeld aan onze dochter van 17."

De man verwart zijn 'subjectieve mening' met een 'objectieve werkelijkheid'. Hoewel zijn mening misschien aannemelijk klinkt en bovendien goed bedoeld is, is het niks meer dan een veronderstelling. Eentje die hun relatie geen goed doet.

Zou zijn vrouw meer moeten sporten? Zou zijn vrouw niet zelf weten wat goed voor haar is? Is de fietstocht naar haar werk, en haar werk als bloemiste niet sportief genoeg? Is tv-kijken eigenlijk wel zo slecht? En een wijntje? En kan de dochter niet zelf bepalen wat goed voor haar is?

Over de antwoorden op al deze vragen kun je van mening twisten, maar geen enkele mening daarvan is de allerhoogste werkelijkheid. Klinkt logisch, maar veel relaties zijn een ware hel door dit soort mening-versus-feit-misverstanden. Als politiek en religie om de hoek komen kijken kan het zelfs gevaarlijk worden. Maar dat is weer een andere discussie.

Hoewel ik iets meer sympathie heb voor de lef van een waarheidspreker dan voor de lafheid van een onverbeterlijke leugenaar heb ik de meeste sympathie voor de mensen die hierin niet zo rigide zijn. Mijn eigen vuistregel: als je chronisch liegt uit angst ontmaskerd te worden, of pathologisch de waarheid spreekt omdat je jezelf iets te graag wilt laten horen, of denkt dat jij als een van de weinigen weet hoe dingen in elkaar steken... dan mag je best een beetje matigen. Het zal de relatie met je omgeving veel goeds doen.