Op de juiste vallen: kun je dat leren?

Als je aan competitiesport doet - tennis bijvoorbeeld - is het logisch om een tegenspeler te kiezen die ongeveer hetzelfde niveau heeft als jij. Iemand die te sterk is slaat je de ballen om de oren. Tennissen met iemand die geen bal behoorlijk weet terug te slaan maakt ook een slechte partij. Een liefdesrelatie is eigenlijk niet zo verschillend van een potje tennis, maar in de arena van de liefde kiezen sommige mensen door onbewuste motieven en onzekerheid toch vaak voor een speelpartner die niet goed bij ze past. Veelal met alle frustraties van dien. Sommigen weten het zelf al als ze zeggen: "Waarom val ik toch steeds op de verkeerde?"

Hoe ontstaat jouw type?
Of we willen of niet, we zijn allemaal geprogrammeerd om onszelf seksueel aangetrokken te voelen tot anderen. Heeft meestal iets te maken met voortplanting. Onderzoek heeft aangetoond dat we over het algemeen iets eerder zullen vallen op (geestelijk en lichamelijk) gezonde partners. Dat vergroot de kans op een sterk nageslacht. We zoeken daarbij onbewust ook naar herkenbaarheid (iemand met wie we veel gemeen denken te hebben) plus een vleugje mysterie. Naarmate we ouder worden (en de evolutionaire druk afneemt) selecteren we iets meer op inhoud; iemand met wie we veel gemeen hebben en waarbij we ons op ons gemak voelen.

Het is een misverstand te denken dat tegengestelden elkaar aantrekken. Dat klopt niet. Mensen voelen zich onbewust aangetrokken tot overeenkomsten, maar de verschillen vallen meer op en maken iemand extra interessant. Een tikkeltje anders-zijn is vaak nodig om verliefdheid te triggeren, maar de beste relaties heb je met mensen die enigszins op je lijken.

Ondanks de algemene tendens om op gezonde types te vallen heeft de mens blijkbaar een behoorlijk flexibele seksuele voorkeur. Sla een algemeen leerboek over seksualiteit open en je vindt er een lijst met tientallen seksuele voorkeuren. Eigen geslacht, dik, dun, (te) jong, oud, bepaalde diersoort, dominant, slaafs, met of zonder bepaalde kledingstukken, de lijst is eindeloos. Sommige seksuele voorkeuren zijn geaccepteerd, andere absoluut niet. Vooral mannen kunnen, vanwege sterkere hormonale druk in de puberteit, hele specifieke voorkeuren ontwikkelen.

De wetenschappelijke verklaring van deze variëteit in voorkeur is dat er, buiten een genetische voorbeschikking, ergens in onze jeugd een kritieke ontwikkelingsperiode is waarin bepaalde indrukken grondig met seksualiteit en liefde raken verstrengeld. Iemand valt meer op bepaalde mensen door oude associaties en gewoontes uit eerdere liefdeservaringen. In onze vroege pubertijd zijn we erg gevoelig en kwetsbaar en de ervaringen met liefde en seksualiteit die we in die tijd opslaan bepalen voor een groot gedeelte onze verlangens en wensen ten opzichte van de liefde.

Vanaf onze achtste levensjaar ontwikkelen we een mentale blauwdruk van onze ideale liefdespartner

Volgens psycholoog John Money ontwikkelen kinderen vanaf hun achtste al een soort liefdesplattegrond waarmee ze het Gebied der Liefde te lijf gaan. Je guitige campingvriendje, het nichtje met de lieve glimlach of je favoriete tv-held kunnen de eerste vlinders in je buik en seksuele gevoelens kikstarten. Vanaf daar kleurt de 'liefde & seks'-plattegrond zich langzaam verder in. De ervaringen en associaties die je gaandeweg maakt zorgen voor meer details, variatie en kleurnuance. Rond de pubertijd hebben de meeste mensen al een sterke mentale blauwdruk van de liefde. Een levende, evoluerende blauwdruk, dat gelukkig wel. In tegenstelling tot de theorie van wijlen psychiater Sigmund Freud blijven we echt niet verliefd op papa of mama, of mensen die erop lijken.

In onze jeugd koppelen we gevoelens van liefde en lust aan bepaalde mensen. Zo ontstaat ‘jouw type’. Die gevoelens worden steeds opnieuw opgeroepen door mensen die aan dat type voldoen. Dat heet conditionering.

Uiteraard kunnen de gevoelens voor bepaalde types uitdoven wanneer nieuwe, frisse types meer indruk op je maken. Over het algemeen zijn het wel voor jou belangrijke kenmerken in iemand die jou elke keer opnieuw in vuur en vlam kunnen zetten. Een bepaalde blik, een manier van communiceren, een bepaalde mate van spontaniteit, of juist bedachtzaamheid. Het is een unieke, veranderende mix aan eigenschappen die jou in bepaalde situaties, met bepaalde types de drempel over helpen. En dan... ben je verliefd.

De Chemie van de Liefde
Op het moment dat iemand past in de blauwdruk van jouw liefdesideaal, en je staat er voor open, dan laat je lichaam je dat onomwonden weten. Er wordt een chemisch proces in je lichaam gestart dat we allemaal maar kennen. Vlinders in de buik, een obsessieve focus en een grote dosis geluksgevoelens en energie bereiden je lichaam voor op wat zou kunnen komen. Hormonen, neurotransmitters (stofjes in de hersenen), feromonen zijn daar de chemische oorzaak van. We hoeven ons verder niet in de technische details te verliezen, maar je lichaam stelt alles in het werk om jou te helpen de ander te veroveren. Je gaat er zelfs 'aantrekkelijker' door uitzien. Belangrijk te weten is dat het bij sommige mensen vanaf hier vanzelf gaat: contact zoeken, aftasten of de ander je leuk vindt en proberen de situatie te scheppen waarin je intiemer kunt worden. Door schade en schande leren we wat belangrijk is, wat en wie we moeten vermijden, en weten we beter wanneer we wel risico's moeten nemen. Zowel leven als liefde betekent een onophoudelijk leren en we weten nooit precies waar en wanneer Cupido weer eens toe zal slaan. Vaak echter staan angst, weinig zelfvertrouwen, onervarenheid, nare ervaringen uit het verleden of frustratie in de weg om een succesvolle connectie te kunnen maken.

Hoe ‘oude’ liefde doorleeft in het heden
Soms staan hierdoor onverwerkte ervaringen met een eerdere partner ons in weg om de liefde op een plezierige, open en leerzame manier tegemoet te treden. Bijvoorbeeld doordat je je door een bepaalde liefdespartner zo afgewezen hebt gevoeld waardoor je (bewust of onbewust) nog steeds aangetrokken wordt door gelijksoortige types zodat je die ervaring kunt ‘herstellen’. Je hoopt misschien dat de volgende ‘etterbak’ of ‘heks’ jou wel liefdevol bevestigt. Of je aangeleerde wantrouwen sijpelt door in relaties met mensen die wel deugen. Dit soort ‘oude’ angsten en daarbij horende verlangens kunnen natuurlijk op verschillende manieren nieuwe liefde saboteren. Sommigen zijn onschuldig en vallen vanzelf weg als de nieuwe partner genoeg vertrouwen kan geven. Soms, als er gevoelens van verraad of vernedering meespelen is er meer nodig.

De droomprins(es)
Sommigen wachten hun hele leven op de prins op het witte paard, of de archetypische vrouw die in alle opzichten perfect is. Eentje die altijd weet wat jij nodig hebt en je nooit zal kwetsen. Door de media en wat je uit je jeugd over liefde hebt geleerd heb je misschien een hardnekkig romantisch ideaalbeeld gecreëerd. Een ideaalbeeld is per definitie geen haalbare kaart. Deze onrealistische verwachtingen zijn vaak de voorwaarden voor een saai en frustrerend liefdesleven. Vaak speelt hier onbewust ook angst voor afwijzing mee. Als je lang genoeg in de wachtkamer der liefde hebt lopen tandenknarsen ga je er meestal vanzelf weer op uit om mensen van vlees en bloed te ontmoeten.

De droomprins(es) is natuurlijk voor iedereen weer wat anders. Het is een metafoor. Voor de meesten is dat niet die kuise, etherische schoonheid of galante, knappe man met nobele trekken. Voor de een is het een zichzelf verwaarlozende, ongezond levende kunstenaar die vooral voor zijn creaties schijnt te leven, voor de ander een dromerig, wereldvreemd type met oorspronkelijke ideeën. Weer een ander wordt juist warm van een koud en zakelijk type die precies weet wat hij of zij wil. Sommige krijgen alleen een versnelde ademhaling als ze een ruig, bruut en getatoeëerd HellsAngels-type zien of een in leer geklede vrouw met opgetist haar en diepe decolleté. Wat het ook is: vaak is het een enigszins karikaturaal en eenzijdig ideaalbeeld dat de fantasie op hol doet slaan. De meeste mensen groeien uit zo'n fantasie en worden wat realistischer en 'ruimvoelender'. Dat proces moet je niet te verwarren met cynisme: uiteindelijk is een echt mens met zijn unieke mix aan kwaliteiten en gebreken gewoon veel interessanter dan een fantasie.

Tegenstrijdige verlangens
Veel mensen – vooral de meer avontuurlijke en passionele – willen in een relatie tegenstrijdige dingen. Ze willen zowel de passie, spanning en dynamiek van de eerste begintijd als veilige stabiliteit, intimiteit en vertrouwen die ontstaan als je langer bij iemand bent. Vaak gaat dit niet heel goed samen en om deze nu bij verschillende personen te vinden… dat geeft weer andere problemen. Met de één is een relatie vooral fijn en vertrouwd, maar een beetje saai en vanzelfsprekend, met een ander lijkt de sfeer vaak elektrisch geladen: soms fantastisch, vaak ook moeilijk en frustrerend. De juiste balans is soms moeilijk te vinden.

Bijna elke beginnende relatie kent (bij een van beide of beide partners) een periode van twijfel. Door in elkaar te investeren, mooie en moeilijke momenten met elkaar te delen neemt de betrokkenheid bij elkaar toe of juist af. Onze hersenen kunnen maar een beperkte periode in twijfel en onzekerheid leven. Soms moeten er drama's en ruzies voorvallen, voordat mensen besluiten er helemaal met elkaar voor te gaan.

De tijd zal het leren. Voordat het zover is kun je misschien een van onderstaande artikelen lezen.

Wanneer twijfel de liefde bedreigt

De ex die maar niet exit gaat

Omgaan met pijn, wrok en trauma van een vorige relatie

Pas op voor 'foute' types